Nếu năm 2025 được đánh dấu bởi những vụ rò rỉ dữ liệu quy mô lớn và các chiêu trò lừa đảo truyền thống được “tinh chỉnh”, thì 2026 chính là năm mà tội phạm mạng thực sự bước vào kỷ nguyên “AI hóa”. Từ việc mạo danh qua tin nhắn và email đơn giản, giờ đây chúng ta đối mặt với những “nhân vật ảo” có thể nói chuyện, xuất hiện trên video và thậm chí dẫn dắt nạn nhân qua cả một hành trình lừa đảo phức tạp trên nhiều nền tảng khác nhau.
Có thể thấy rằng, cuộc chiến chống lừa đảo trực tuyến đang chuyển từ “phát hiện công nghệ giả mạo” sang “nhận diện hành vi và quy trình bất thường”. Hãy cùng Chống Lừa Đảo tìm hiểu về sự dịch chuyển trong xu hướng lừa đảo trực tuyến trong năm 2025-2026.
Bức tranh lừa đảo trực tuyến năm 2025
Rò rỉ dữ liệu: Mỏ vàng của tội phạm mạng
Năm 2025 chứng kiến hàng loạt vụ rò rỉ dữ liệu nghiêm trọng tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Thông tin cá nhân từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử, ứng dụng giao hàng, và thậm chí cả cơ quan nhà nước bị đánh cắp với quy mô chưa từng có.
Tại sao điều này nguy hiểm?
Dữ liệu rò rỉ không chỉ là danh sách tên và số điện thoại. Chúng bao gồm lịch sử giao dịch, thói quen tiêu dùng, mối quan hệ gia đình, thậm chí cả dữ liệu sinh trắc học. Tội phạm sử dụng những thông tin này để:
- Xây dựng hồ sơ chi tiết về từng nạn nhân tiềm năng
- Tạo kịch bản lừa đảo cá nhân hóa dựa trên hoàn cảnh thực tế
- Tăng tỷ lệ thành công vì nạn nhân tin rằng “họ biết quá rõ về tôi”
Một ví dụ điển hình: tội phạm biết bạn vừa mua hàng trên một sàn thương mại điện tử, họ gọi điện mạo danh shipper với đúng thông tin đơn hàng, yêu cầu bạn “xác minh” qua một đường link giả mạo.
Kỹ thuật tấn công nhưng hiệu quả
Trong năm 2025, các kỹ thuật lừa đảo phổ biến vẫn xoay quanh:
Scam Center: Nhà máy sản xuất lừa đảo quy mô công nghiệp
Một hiện tượng đáng lo ngại là sự gia tăng của các “scam center” – những trung tâm lừa đảo tổ chức quy mô lớn, hoạt động như doanh nghiệp thực thụ với:
Các scam center này đặc biệt tập trung vào lừa đảo tình cảm, đầu tư tài chính, và mạo danh cơ quan chức năng.
Năm 2026: Khi AI trở thành “đồng minh” của tội phạm mạnh
Cuộc đổ bộ của Deepfake và Voice Clone
Công nghệ deepfake và voice cloning đã phát triển đến mức có thể tạo ra video và giọng nói giả mạo gần như hoàn hảo với chi phí thấp và thời gian ngắn. Chỉ cần vài giây đoạn ghi âm hoặc video gốc (dễ dàng lấy từ mạng xã hội), tội phạm có thể:
- Tạo video cuộc gọi giả mạo từ người thân, đồng nghiệp, hoặc lãnh đạo
- Sao chép giọng nói CEO yêu cầu kế toán chuyển tiền khẩn cấp
- Giả danh cán bộ ngân hàng, công an qua video call để tăng độ tin cậy
Nguyên nhân khiến chiêu trò này trở nên nguy hiểm:
- Con người có xu hướng tin vào những gì nhìn thấy trực tiếp
- Áp lực thời gian khiến nạn nhân bỏ qua các bước xác minh
- Công nghệ phát triển nhanh hơn khả năng nhận biết của người dùng thông thường
Tấn công đa kênh: Kịch bản lừa đảo bao vây nạn nhân
Năm 2026 đánh dấu sự chuyển dịch từ lừa đảo đơn kênh sang lừa đảo đa kênh – một chiến dịch phối hợp qua nhiều nền tảng:
Ví dụ về một kịch bản hoàn chỉnh:
Mỗi kênh củng cố độ tin cậy cho kênh khác, tạo ra một “hệ sinh thái lừa đảo” khép kín.
AI tối ưu hóa vòng đời tấn công
Hiện nay, tội phạm mạng sử dụng AI để mở rộng quy mô lừa đảo từ “thủ công” sang “công nghiệp”. Các Chatbot AI đã được lợi dụng để trở thành những “kẻ tư vấn lừa đảo không bao giờ ngủ” có khả năng:
- Trả lời tự động 24/7 với độ tự nhiên cao
- Học từ cuộc trò chuyện để điều chỉnh chiến thuật
- Có thể xử lý hàng nghìn nạn nhân đồng thời
- Giả vờ cảm thông, tạo kết nối cảm xúc với nạn nhân
Không chỉ dừng lại ở việc tiếp cận nạn nhân, AI còn được dùng để:
- Quét và phân tích hàng triệu hồ sơ mạng xã hội để tìm nạn nhân tiềm năng
- Viết mã tự động để tạo trang web giả mạo trong vài phút
- Tối ưu hóa thời điểm tấn công dựa trên hành vi trực tuyến của nạn nhân
- Cá nhân hóa nội dung: Viết những “mồi nhử” phù hợp hoàn hảo với tâm lý và hoàn cảnh của từng đối tượng dựa trên dữ liệu đã thu thập.
Sự dịch chuyển trong lừa đảo trực tuyến
Nếu năm 2025 là giai đoạn tích lũy “nhiên liệu” từ dữ liệu, thì năm 2026 chính là thời điểm tội phạm mạng kích hoạt bộ máy tấn công tự động hóa trên diện rộng. Dưới đây là bảng phân tích chi tiết sự chuyển dịch này:
| Khía cạnh /Mảng | Đặc điểm nổi bật năm 2025 | Dịch chuyển/Leo thang năm 2026 | Công nghệ liên quan | Mức độ rủi ro (Suy luận) |
| Lừa đảo nhắm người dùng cá nhân | Tỷ lệ nạn nhân giảm nhưng thiệt hại kinh tế lớn. Phổ biến kịch bản mạo danh ngân hàng, cơ quan chức năng, shipper, đầu tư. | Lừa đảo được “AI hoá”. Sử dụng Deepfake, voice clone và nhân vật ảo để mạo danh thuyết phục hơn qua video giả, giả cán bộ hoặc người thân. | Deepfake, Voice clone, Nhân vật ảo | Rất cao do khả năng thao túng tâm lý tinh vi, khó phân biệt thật giả đối với người dùng thông thường. |
| Bề mặt tấn công | Mobile và web là bề mặt chính cho người dùng cá nhân và tổ chức. | Mobile trở thành bề mặt rủi ro lớn nhất do gắn liền với các hoạt động ngân hàng, định danh số, chăm sóc khách hàng và ví điện tử. | Mobile Banking, Định danh số (E-KYC), Ví điện tử | Rất cao vì điện thoại di động chứa toàn bộ thông tin nhạy cảm nhất của cá nhân. |
| Malware / Ransomware | Đánh cắp dữ liệu để tống tiền là xu hướng chính trong bối cảnh số hoá mạnh mẽ. | AI được dùng để tối ưu hoá vòng đời tấn công: từ trinh sát, viết mã độc đến tự động hoá khai thác, khiến việc phát hiện trở nên khó khăn hơn. | Ransomware, AI tự động hoá mã độc | Cực kỳ nghiêm trọng đối với các doanh nghiệp và hạ tầng trọng yếu do tốc độ tấn công nhanh. |
| Kỹ thuật “dẫn dụ” | Chủ yếu sử dụng các kịch bản lừa đảo quen thuộc, thực hiện qua hình thức đơn kênh hoặc hai kênh. | Tấn công đa kênh (multi-channel) trở thành tiêu chuẩn: kéo nạn nhân từ SMS/mạng xã hội sang app chat, trang thanh toán giả. Hội thoại do AI vận hành 24/7. | Đa kênh (Multi-channel), Chatbot AI | Cao vì tạo ra hệ sinh thái lừa đảo khép kín, bủa vây nạn nhân trên nhiều nền tảng cùng lúc. |
| “Ngành công nghiệp” scam | Các trung tâm lừa đảo hoạt động mạnh ở Đông Nam Á, gắn với lừa đảo, rửa tiền và tổ chức xuyên biên giới. | Mô hình tội phạm tiếp tục mở rộng sang nhiều khu vực, áp lực lừa đảo khó có thể giảm trong ngắn hạn. | Mạng lưới tội phạm xuyên biên giới, Hệ thống rửa tiền số | Cao, gây bất ổn an ninh mạng khu vực và gây khó khăn lớn trong việc thực thi pháp luật. |
| Dữ liệu cá nhân & rò rỉ | Tiếp tục là “nhiên liệu” cho các cuộc lừa đảo. Dữ liệu bị mua bán, khai thác nhằm mục tiêu tấn công chính xác hơn. | Tội phạm lợi dụng chủ đề “cập nhật dữ liệu/định danh” để mạo danh lừa đảo khi các khung pháp lý bắt đầu siết chặt. | Khai thác dữ liệu (Data mining), Kỹ thuật xã hội (Social Engineering) | Trung bình đến Cao, đe dọa trực tiếp đến quyền riêng tư và an toàn tài chính của cá nhân. |
Lá chắn bảo vệ: 6 nguyên tắc vàng chống lừa đảo
Để đối phó với sự tinh vi của tội phạm AI, hãy tuân thủ các nguyên tắc sau:
Trong kỷ nguyên AI, sự cảnh giác không chỉ nằm ở việc kiểm tra thông tin mà còn nằm ở việc tuân thủ các quy trình xác thực chặt chẽ. Đừng để cảm xúc lấn át sự an toàn của bạn.
Vietnamese 
English