Trước các lệnh cấm khắt khe từ Anthropic, người dùng tại Trung Quốc liên tục tìm ra những phương thức ‘bẻ khóa’ tinh vi, từ tận dụng hạ tầng trạm trung chuyển (relay) đến sử dụng danh tính giả mạo trên Telegram để duy trì kết nối.
Anthropic đã áp dụng những cơ chế phòng thủ chặt chẽ nhằm ngăn chặn việc tiếp cận các mô hình AI của hãng từ thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, trên thực tế, các lớp phòng thủ này liên tục bị vô hiệu hóa. Trong suốt một năm qua, các startup, nhóm nghiên cứu và cộng đồng công nghệ tại quốc gia này đã phát triển những phương thức tinh vi để “lách” lệnh cấm nhằm sử dụng Claude – công cụ mà họ đánh giá là mô hình AI có năng lực vượt trội nhất hiện nay.
Đầu tháng 6/2026, Anthropic ra mắt Fable 5 – phiên bản được tối ưu hóa với các lớp kiểm soát an toàn từ Mythos, mô hình mạnh mẽ nhất của hãng. Ngay lập tức, mạng xã hội Trung Quốc bùng nổ với các bài đánh giá về công cụ này. Chỉ vài ngày sau, Anthropic đã thu hồi quyền truy cập trên toàn cầu, viện dẫn các quy định kiểm soát xuất khẩu từ chính quyền của ông Donald Trump.
Người dùng tại Trung Quốc có thể truy cập các công cụ AI phương Tây khác như ChatGPT của OpenAI thông qua mạng riêng ảo (VPN), số điện thoại quốc tế và các phương thức thanh toán nước ngoài để tạo và duy trì tài khoản. Tuy nhiên, Anthropic đã áp dụng các biện pháp quyết liệt hơn, bao gồm việc chủ động khóa các tài khoản bị nghi ngờ có nguồn gốc từ Trung Quốc. Trên các diễn đàn mạng xã hội Trung Quốc, người dùng thường xuyên báo cáo về việc tài khoản Claude bị đình chỉ đột ngột mà không có cảnh báo, bất chấp các biện pháp kỹ thuật nhằm che giấu danh tính đã được triển khai.
Khoảng cách giữa nhu cầu sử dụng thực tế và các rào cản kỹ thuật đã tạo mảnh đất màu mỡ cho thị trường chợ đen phát triển mạnh mẽ. Các tài khoản Claude được rao bán công khai trên các nền tảng thương mại điện tử như Taobao hay các kênh giao dịch bất hợp pháp trên Telegram. Gần đây, mô hình “trạm trung chuyển” (transfer station) xuất hiện như một giải pháp thay thế. Các đơn vị này đóng vai trò trung gian, thu mua quyền truy cập API của Anthropic tại các khu vực hợp lệ, sau đó xây dựng hạ tầng để phân phối lại cho người dùng nội địa. Mô hình này giúp các startup và giới chuyên môn duy trì kết nối ổn định và tin cậy hơn so với các phương thức truyền thống.
Michael Aciman, phát ngôn viên của Anthropic, khẳng định hãng đang liên tục nâng cấp hệ thống phát hiện, bao gồm quy trình xác thực danh tính để thực thi chính sách kiểm soát. Ngoài ra, hãng cũng đang nỗ lực phát hiện và triệt phá các mạng lưới proxy đang tiếp tay cho việc truy cập trái phép.
Bất chấp những khó khăn, cộng đồng người dùng trung thành với Anthropic tại Trung Quốc vẫn rất lớn, đặc biệt là trong giới lập trình viên. Mặc dù các công ty nội địa như DeepSeek và Z.ai đã phát triển thành công nhiều mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) có năng lực cao và khả năng cạnh tranh mạnh mẽ, các đánh giá độc lập từ bên thứ ba cho thấy các mô hình đóng (closed models) hàng đầu từ Mỹ như Claude vẫn giữ được ưu thế về hiệu năng trong một số tác vụ chuyên sâu và phức tạp.
Ông Zilan Qian, nghiên cứu viên tại Oxford China Policy Lab, cho biết các lập trình viên Trung Quốc gần như ưu tiên sử dụng Claude Code và OpenAI Codex hơn hẳn các sản phẩm nội địa. Theo phân tích của ông, các mô hình AI của Trung Quốc hiện vẫn chậm hơn so với Mỹ từ 6 đến 9 tháng. “Trong các tác vụ lập trình và phát triển phần mềm, sự chênh lệch về hiệu quả giữa hai bên là rất rõ ràng”, ông Qian nhận định.
Theo Matt Sheehan, chuyên gia cao cấp tại tổ chức Carnegie Endowment for International Peace, giới hoạch định chính sách cũng như cộng đồng kỹ thuật tại Trung Quốc dường như không quá quan tâm đến nguồn gốc xuất xứ của công nghệ. Họ sẵn sàng ứng dụng các ý tưởng và công cụ từ Mỹ bất chấp những căng thẳng địa chính trị hiện hữu.
Dario Amodei, đồng sáng lập kiêm CEO của Anthropic, thường xuyên nhấn mạnh rằng việc Trung Quốc tiếp cận được các mô hình AI biên (frontier models) là một mối đe dọa nghiêm trọng đối với an ninh quốc gia Hoa Kỳ. Gần đây, Anthropic đã cáo buộc Alibaba sử dụng dữ liệu đầu ra từ Claude để huấn luyện các mô hình cạnh tranh – một kỹ thuật được gọi là “chưng cất” (distillation). Anthropic cũng khẳng định nhiều công ty Trung Quốc khác đã thực hiện hành vi tương tự. Vì lý do an ninh quốc gia, Anthropic không cung cấp quyền truy cập thương mại vào Claude tại Trung Quốc, cũng như cho các chi nhánh của công ty Trung Quốc đặt ngoài lãnh thổ quốc gia này.
Mặc dù vậy, người dùng vẫn liên tục tìm cách vượt rào. Đối với nhóm phổ thông, giải pháp thường thấy là sử dụng VPN và duy trì một vị trí proxy cố định để giả lập địa chỉ IP ổn định. Với những người không quá chuyên về công nghệ, họ thường tìm mua các tài khoản Claude đã được thiết lập sẵn trên các sàn thương mại điện tử như Taobao và Xianyu. Dù Anthropic liên tục quét và khóa tài khoản, đây vẫn được coi là giải pháp chấp nhận được đối với những cá nhân chỉ có nhu cầu trải nghiệm ngắn hạn hoặc truy vấn không thường xuyên.
Anh Ngô Minh Hiếu hiện là chuyên gia điều tra tội phạm mạng tại tổ chức phi lợi nhuận Chồng Lừa Đảo (Việt Nam) cho biết các thị trường tương tự đã bùng nổ trên Telegram trong vài năm gần đây. Theo các kênh anh Ngô Minh Hiếu cùng các nhà nghiên cứu cung cấp cho WIRED, người dùng đang rao bán các tài khoản “Claude Pro” và “Claude Max”, bên cạnh cả các gói ChatGPT Plus và Gemini Plus. Những chợ đen trực tuyến sử dụng tiếng Trung này đặc biệt tập trung vào các gói tài khoản “Pro”, người dùng có thể gửi số lượng yêu cầu (prompt) nhiều hơn so với tài khoản thông thường.
Sự phổ biến mạnh mẽ của OpenClaw tại Trung Quốc hồi đầu năm nay đã tạo ra nhu cầu lớn đối với các AI agents. Khác với chatbot thông thường chỉ trả lời tin nhắn, AI agents là các hệ thống tự động có khả năng thực hiện những tác vụ phức tạp (như lập trình hoặc quản lý quy trình công việc). Do phải xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ để hoàn thành các tác vụ này, chúng tiêu tốn lượng “token” (đơn vị tính phí của AI) nhiều hơn gấp nhiều lần so với chat thông thường. Đối với các nhà phát triển phần mềm cần duy trì luồng công việc liên tục và ổn định, việc tìm kiếm các nguồn cung cấp quyền truy cập Claude và Codex với chi phí thấp và độ tin cậy cao đã trở thành nhu cầu thiết yếu hàng ngày.
Đó là lý do các “trạm chuyển tiếp” (transfer stations) ra đời. Được vận hành trên các máy chủ đặt tại những quốc gia được Anthropic hỗ trợ, các trạm này đóng vai trò trung gian giữa người dùng Trung Quốc và hệ thống của Anthropic. Thay vì đăng nhập trực tiếp vào Claude, người dùng gửi yêu cầu tới một trang web nội địa, hệ thống sẽ chuyển tiếp yêu cầu đó tới Claude thông qua các tài khoản hoặc khóa API riêng lẻ. Sau khi nhận phản hồi từ AI, trạm chuyển tiếp sẽ gửi ngay kết quả đó lại cho người dùng. Nhờ cách thiết kế này, người dùng vẫn có trải nghiệm mượt mà như đang trò chuyện trực tiếp với Claude dù thực tế họ đang kết nối qua một máy chủ trung gian. Để thu hút khách hàng, các trạm chuyển tiếp này thường đưa ra mức giá rẻ hơn so với việc mua trực tiếp từ Anthropic. Họ có thể làm được điều này bằng cách tận dụng các chính sách chiết khấu dành riêng cho khách hàng doanh nghiệp hoặc từ các nhà phân phối lớn của Anthropic, rồi chia nhỏ giá trị đó ra để bán lại cho người dùng cá nhân.
Hiện nay, nhu cầu này cao đến mức hiện nay đã xuất hiện hàng loạt trang web và trang GitHub (nơi chia sẻ mã nguồn) bằng tiếng Trung, chuyên làm nhiệm vụ liệt kê, so sánh giá cả và chất lượng của các “trạm chuyển tiếp”. Thị trường này thậm chí còn thu hút cả những nhân vật tầm cỡ như tỷ phú tiền mã hóa Justin Sun, khi ông này cũng đã chính thức mở trạm chuyển tiếp riêng vào tháng 5 vừa qua để gia nhập cuộc chơi.
Số lượng khổng lồ người dùng Trung Quốc truy cập thông qua các kết nối proxy có thể đã làm sai lệch dữ liệu thống kê về người dùng Claude toàn cầu. Singapore, với vị thế trung tâm kinh tế quốc tế và sử dụng tiếng Trung phổ biến, thường là mục tiêu hàng đầu để người dùng Trung Quốc giả mạo vị trí địa lý hoặc định tuyến lưu lượng truy cập qua các trạm chuyển tiếp. Dữ liệu của Anthropic cho thấy Singapore – một quốc gia chỉ với 6 triệu dân – thường nằm trong top các quốc gia có tỷ lệ người dùng Claude cao nhất tính theo dân số (tuy nhiên, theo dữ liệu này, Hoa Kỳ vẫn là quốc gia có lưu lượng sử dụng Claude lớn nhất thế giới).
Anthropic tiếp tục thắt chặt các hạn chế để ngăn chặn người dùng tại Trung Quốc và các quốc gia bị hạn chế khác. Vào tháng 4, công ty đã triển khai quy trình xác minh danh tính cho một số người dùng Claude. Quy trình này được xử lý thông qua Persona – một bên thứ ba được hỗ trợ bởi quỹ đầu tư mạo hiểm Founders Fund. Người dùng bắt buộc phải tải lên giấy tờ tùy thân do chính phủ cấp (hộ chiếu, bằng lái xe hoặc căn cước công dân) trước khi có thể đăng nhập. Các giấy tờ tùy thân từ các quốc gia không được hỗ trợ sẽ không được chấp nhận. Nếu tài khoản không vượt qua được bước xác minh, nó sẽ bị đình chỉ.
Yêu cầu này – vốn được người dùng Trung Quốc so sánh với thủ tục “Know Your Customer” (KYC) của các tổ chức tài chính – đã chuyển dịch thị trường ngầm từ việc kinh doanh tài khoản đơn thuần sang thị trường danh tính giả mạo. Trong vài tháng qua, anh Hiếu quan sát thấy các kênh Telegram tiếng Trung bắt đầu quảng cáo các tài khoản Claude đã vượt qua bước xác minh danh tính. “Họ bàn luận về cách vượt qua KYC, địa điểm để mua thông tin xác minh danh tính Claude để có thể duy trì quyền truy cập,” anh Hiếu cho biết.
Có lẽ đã đến lúc thừa nhận một thực tế rằng: dù Anthropic có áp dụng các rào cản địa lý nghiêm ngặt đến mức nào đi chăng nữa, chừng nào các mô hình này vẫn được phát hành rộng rãi, những người dùng am hiểu công nghệ tại Trung Quốc và các khu vực bị hạn chế vẫn sẽ luôn tìm ra cách để “lách luật” và tiếp cận được Claude. Các thị trường đen luôn sẵn sàng cung cấp những giải pháp chìa khóa trao tay cho những người dùng không chuyên.
Tuy nhiên, hệ quả tất yếu là việc truy cập Claude thông qua các công cụ không chính thống đang đẩy người dùng vào những rủi ro bảo mật nghiêm trọng. Họ không chỉ có nguy cơ bị lừa đảo bởi những kẻ bán tài khoản trên Telegram, mà các thông tin nhạy cảm và các câu lệnh (prompts) họ gửi qua các trạm chuyển tiếp hoàn toàn có khả năng bị bên trung gian thu thập và bán lại cho các đối tượng bất chính. Tất cả những yếu tố này sẽ đặt ra những thách thức mới cho vấn đề an toàn AI.
“Những người đang làm việc trong lĩnh vực an toàn AI cần phải cân nhắc: nếu cơ sở hạ tầng các trạm chuyển tiếp này vẫn tồn tại, làm thế nào để giám sát các tác nhân xấu và ngăn chặn họ thực hiện các hành vi gây hại?”, ông Qian đặt câu hỏi.
Theo Wired – 26.6.2026
Vietnamese 
English