Các thủ đoạn lừa đảo nhắm vào người cao tuổi - Chongluadao.vn

Hiện nay, kẻ gian đang lợi dụng tâm lý lo lắng bệnh tật, mong muốn có thêm thu nhập và lòng tốt của người cao tuổi để thực hiện nhiều chiêu trò lừa đảo tinh vi. Bên cạnh những chiêu trò lừa đảo online, lừa đảo trực tiếp ngay tại nhà bằng cách giả danh nhân viên công ích, cán bộ cũng là một trong những chiêu trò lừa đảo nguy hiểm nhất đối với người cao tuổi.

Mục lục bài viết ẩn

1. Nguyên nhân khiến người cao tuổi trở thành đích ngắm của lừa đảo

1.1. Đặc điểm về tài chính và lối sống

1.2. Rào cản công nghệ

1.3. Rào cản hành vi và tâm lý

2. Các thủ đoạn lừa đảo phổ biến nhắm vào người cao tuổi

3. Phòng chống lừa đảo cho người già

Nguyên nhân khiến người cao tuổi trở thành đích ngắm của lừa đảo

Theo ghi nhận từ các cơ quan chức năng và tổ chức an ninh mạng quốc tế, người cao tuổi đang trở thành nhóm đối tượng thường bị nhắm đến của tội phạm lừa đảo công nghệ cao. Hiện tượng này không xuất phát từ sự suy giảm nhận thức, mà là hệ quả của sự chênh lệch về tiếp cận thông tin và các đặc điểm tâm lý xã hội đặc thù.

Dưới đây là phân tích chi tiết các nhóm nguyên nhân chính:

Đặc điểm về tài chính và lối sống

Khả năng thanh khoản cao: Người cao tuổi thường sở hữu các khoản tiền nhàn rỗi (lương hưu, tiền tiết kiệm dưỡng già, tiền con cháu biếu tặng) dưới dạng tiền mặt hoặc gửi ngân hàng. Đây là nguồn tài sản có tính thanh khoản cao, dễ dàng chuyển đổi hoặc chuyển khoản, khiến họ trở thành “con mồi” hấp dẫn về mặt kinh tế đối với tội phạm.
Sự cô lập xã hội: Một bộ phận lớn người cao tuổi sống một mình hoặc thiếu sự tương tác thường xuyên với con cháu do nhịp sống hiện đại. Sự cô đơn tạo ra nhu cầu tâm lý muốn được trò chuyện, chia sẻ. Tội phạm lợi dụng điểm yếu này để tiếp cận, xây dựng lòng tin giả tạo (social engineering) trước khi thực hiện hành vi lừa đảo.

Rào cản công nghệ

Thiếu hụt kỹ năng số: Người cao tuổi thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận và hiểu các khái niệm mới như: Smart Banking, mã OTP, sinh trắc học, hoặc các dấu hiệu nhận biết website/ứng dụng giả mạo.
Khả năng kiểm chứng thông tin hạn chế: Khác với thế hệ trẻ có thói quen kiểm tra chéo thông tin, người cao tuổi có xu hướng tin tưởng mặc định vào các thông tin xuất hiện trên thiết bị điện tử hoặc từ những người tự xưng là “cơ quan chức năng”.

Rào cản hành vi và tâm lý

Tâm lý “Sợ phiền hà” và “Sợ bị đánh giá”:
Trước khi bị lừa: Nạn nhân thường tự giải quyết các vấn đề phát sinh trên không gian mạng thay vì hỏi ý kiến con cháu, do tâm lý sợ bị coi là lạc hậu, lẩm cẩm hoặc làm phiền người thân.
Sau khi bị lừa: Tâm lý mặc cảm, xấu hổ khiến nạn nhân giấu giếm sự việc, không trình báo cơ quan công an. Điều này dẫn đến tình trạng “vùng tối của tội phạm” – nơi tội phạm tiếp tục hoành hành mà không bị phát hiện.
Tâm lý tuân thủ quyền lực: Thế hệ người cao tuổi thường có sự tôn trọng và sợ hãi cao độ đối với các cơ quan pháp luật (Công an, Tòa án, Viện kiểm sát). Kịch bản giả danh cơ quan chức năng đe dọa bắt bớ đánh trúng vào điểm yếu tâm lý này, gây ra sự hoảng loạn và mất khả năng phán đoán tức thời.

Tại sao người cao tuổi lại là mục tiêu của lừa đảo trực tuyến

Thực tế cho thấy, sự tổn thương của người cao tuổi trước các thủ đoạn lừa đảo không phải là một định mệnh không thể thay đổi. Quan điểm cho rằng người cao tuổi “không thể tiếp cận công nghệ” hay “mất khả năng phòng vệ” là những định kiến cần được xóa bỏ trong công tác tuyên truyền.

Người cao tuổi sở hữu vốn sống và sự cẩn trọng vốn có. Nếu được trang bị kiến thức đúng cách, họ hoàn toàn có năng lực tự bảo vệ tài sản và thông tin cá nhân của mình.

Các thủ đoạn lừa đảo phổ biến nhắm vào người cao tuổi

1. Lừa đảo qua điện thoại (Voice Phishing / Vishing)

Đây là hình thức tấn công tâm lý trực diện và phổ biến nhất. Các đối tượng lừa đảo sử dụng dịch vụ VoIP (gọi điện qua Internet) để giả mạo số điện thoại, kết hợp với các kỹ thuật thao túng tâm lý (social engineering) để tạo ra các “cuộc gọi sốc” khiến nạn nhân hoảng loạn và mất khả năng kiểm soát lý trí.

2. Lừa đảo qua tin nhắn, mạng xã hội, đường dẫn độc hại

Đây là chiêu trò lừa đảo lợi dụng sự thiếu hiểu biết về an ninh mạng và thói quen sử dụng Internet đơn giản của người cao tuổi. Kẻ gian tấn công thông qua các kênh giao tiếp hàng ngày như SMS, Zalo, Facebook Messenger.

3. Lừa đảo trực tiếp tại nơi cư trú (Giả danh nhân viên công ích/Cán bộ)

Khác với lừa đảo qua mạng, hình thức này mang lại rủi ro kép: vừa mất tài sản, vừa đe dọa trực tiếp đến an ninh, an toàn thân thể của người cao tuổi tại nhà riêng.

4. Lừa đảo tài chính, đầu tư và sức khỏe (Đa cấp biến tướng)

Đây là nhóm thủ đoạn đánh vào hai tử huyệt tâm lý lớn nhất của người cao tuổi: Nỗi lo bệnh tật và mong muốn có thêm thu nhập để không phụ thuộc con cháu.

5. Lừa đảo dưới danh nghĩa từ thiện, tôn giáo và an sinh xã hội

Thủ đoạn này đặc biệt nham hiểm vì nó khai thác tâm lý hướng thiện, mong muốn tích đức và sự cảm thông của người cao tuổi. Kẻ gian biến lòng tốt của nạn nhân thành công cụ để trục lợi.

Phòng chống lừa đảo cho người già

Để xây dựng một “tường lửa” tâm lý vững chắc cho người cao tuổi, các chuyên gia an ninh mạng và ngân hàng quốc tế đã đúc kết bộ quy tắc hành động đơn giản nhưng hiệu quả: Bộ quy tắc “5 Không – 3 Nên”. Đây là kim chỉ nam giúp người cao tuổi định thần và xử lý đúng đắn trong mọi tình huống nghi ngờ.