Mỗi lần bạn tải một ứng dụng mới, điền form nhận quà hay bấm “đồng ý” nhanh để qua màn, bạn đang để lại một mảnh thông tin về bản thân. Khi gom đủ nhiều mảnh, kẻ gian có thể dựng lại hoàn toàn chân dung của bạn để phục vụ cho các mục đích lừa đảo. Bài viết này sẽ chỉ ra dữ liệu của bạn rò rỉ qua những con đường nào, kẻ xấu biến nó thành công cụ lừa đảo ra sao, và bạn có thể tự bảo vệ mình bằng cách nào.
1. Mỗi ngày bạn đang “cho đi” những gì?
Phần lớn dữ liệu bị rò rỉ không đến từ các vụ hack phức tạp, mà xuất phát từ chính thói quen chia sẻ vô ý của chúng ta hàng ngày.
- Điện thoại thông minh là “cửa ngõ” rò rỉ lớn nhất: Một nghiên cứu của hãng bảo mật NowSecure quét hơn 23.000 ứng dụng iOS vào tháng 8/2025 cho thấy 35% ứng dụng không khai báo đúng loại dữ liệu chúng thực sự thu thập. Từ tháng 8/2025, khoảng 75% ứng dụng iOS và 70% ứng dụng Android có chạm vào dữ liệu nhạy cảm, đồng thời âm thầm gửi tín hiệu về các “miền theo dõi” (tracking domains) để phục vụ quảng cáo hoặc bán lại cho bên thứ ba. Nhiều ứng dụng còn đòi quyền truy cập camera, micro, vị trí, danh bạ vượt xa mức cần thiết để hoạt động.
- Các hoạt động đời thường: Dữ liệu cũng dễ dàng lọt ra ngoài thông qua việc điền form khảo sát trực tuyến, đăng ký chương trình khuyến mãi, hoặc tham gia bốc thăm trúng thưởng. Tại Việt Nam, cơ quan chức năng ghi nhận thông tin cá nhân thường bị thu gom từ chính các kênh này, hoặc bị tuồn ra ngoài từ các doanh nghiệp đang lưu trữ thông tin khách hàng.
Từng mẩu thông tin đơn lẻ nghe có vẻ vô hại, nhưng nguy hiểm nằm ở chỗ chúng bị gom góp lại với nhau thành một bức tranh toàn cảnh về bạn.
2. Từ những mảnh vụn thành một hồ sơ hoàn chỉnh
Hiện nay, ngành công nghiệp mang tên data broker (môi giới dữ liệu) đang sống bằng cách thu nhặt từng mẩu thông tin rời rạc từ hồ sơ công khai, ứng dụng di động cho đến thẻ tích điểm để lắp ráp thành những hồ sơ chi tiết và đem bán cho bất kỳ ai trả tiền. Theo phóng sự của Fox News công bố vào ngày 25/4/2026, chỉ với chưa đầy 10 phút và một khoản chi phí nhỏ, kẻ lừa đảo đã có thể tra cứu thông tin trên các trang này để nắm rõ tuổi tác, địa chỉ, người thân và cả nơi ở cũ của nạn nhân, khiến sự cảnh giác nhanh chóng sụp đổ khi nhận được cuộc gọi đọc đúng những chi tiết cũ kỹ đó.
Không dừng lại ở việc mua bán dữ liệu thô, kẻ gian còn ứng dụng trí tuệ nhân tạo để cá nhân hóa thủ đoạn thông qua kỹ thuật OSINT (điều tra thông tin công khai trên mạng xã hội và báo chí). Báo cáo từ Kaspersky (Securelist) vào ngày 19/8/2025 chỉ ra rằng tội phạm mạng đang sử dụng các công cụ OSINT chạy bằng AI để soạn thảo email, tin nhắn giả danh cấp trên hoặc đồng nghiệp với những chi tiết nội bộ cực kỳ trùng khớp. Thống kê từ ENISA Threat Landscape 2025 cho thấy hơn 80% các cuộc tấn công phi kỹ thuật trên toàn cầu hiện nay đều có sự nhúng tay của AI.
Bên cạnh đó, các mẩu ghi âm hoặc video ngắn công khai trên mạng xã hội cũng trở thành nguồn nguyên liệu hoàn hảo để AI tạo ra công nghệ deepfake, giả mạo giọng nói và hình ảnh giống hệt đời thực để lừa đảo. Đây đang là một mối đe dọa hiện hữu vô cùng lớn khi khảo sát của Gartner năm 2025 ghi nhận tới 62% tổ chức từng phải đối mặt với các cuộc tấn công có sử dụng yếu tố công nghệ này trong hoạt động gian lận.
3. Bạn nên làm gì để kiểm soát dữ liệu cá nhân
Tại Việt Nam, vấn đề bảo mật và lộ lọt thông tin cá nhân đang gióng lên hồi chuông báo động với quy mô ngày càng lớn. Những hệ lụy từ tình trạng này gây thiệt hại nặng nề cho toàn xã hội. Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia ước tính các vụ lừa đảo trực tuyến bắt nguồn từ việc khai thác dữ liệu cá nhân trong năm 2025 đã gây tổn thất vượt mức 6.000 tỷ đồng, trong khi kênh ANTV (31/5/2025) cũng chỉ ra hơn 66% người dùng trong nước từng thừa nhận thông tin của họ bị lợi dụng trái phép. Đáng chú ý, gần 70% nguyên nhân dẫn đến các vụ lộ lọt xuất phát từ yếu tố con người – chủ yếu do thói quen sử dụng chủ quan – chứ không hoàn toàn do lỗ hổng kỹ thuật.
Bạn rất khó để “xóa sạch dấu vết” hoàn toàn trên không gian mạng, nhưng bạn hoàn toàn có thể làm cho hồ sơ của mình trở nên rời rạc và kém hấp dẫn hơn trong mắt kẻ gian:
- Kiểm tra và thu hồi quyền của ứng dụng: Chủ động tắt các quyền truy cập vị trí, micro, danh bạ ở những ứng dụng không thực sự cần thiết. Hãy gỡ bỏ ngay những ứng dụng lâu ngày không sử dụng đến.
- Cẩn trọng trước các form thông tin: Trước khi điền tên, số điện thoại hay số căn cước để nhận quà hoặc tham gia khuyến mãi, hãy tự hỏi: Nơi này thực sự thu thập dữ liệu để làm gì và họ sẽ giữ nó trong bao lâu?
- Đề cao cảnh giác với các chi tiết “quá quen thuộc”: Việc người lạ gọi điện đọc đúng tên, địa chỉ cũ hoặc tên người thân không chứng minh họ là người quen hay cơ quan chức năng thật. Đây là chiêu thức quen thuộc nhằm hạ thấp sự phòng bị của bạn.
- Không tin hoàn toàn vào mắt thấy tai nghe: Các công nghệ deepfake hiện nay có thể giả mạo cả khuôn mặt lẫn giọng nói của người thân. Nếu nhận được yêu cầu chuyển tiền gấp qua điện thoại, hãy chủ động gọi lại bằng một số liên lạc độc lập do chính bạn lưu trong danh bạ để xác minh.
- Tận dụng hành lang pháp lý mới: Kể từ ngày 1/5/2026, theo Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân, bạn có quyền yêu cầu các tổ chức, doanh nghiệp giải thích rõ ràng về cách họ lưu trữ thông tin của bạn, đồng thời có quyền yêu cầu thu hồi sự đồng ý bất cứ lúc nào.
Dữ liệu một khi đã lọt ra ngoài sẽ rất khó thu hồi. Tuy nhiên, chỉ cần bạn dừng lại một giây trước khi bấm nút “Đồng ý” hoặc điền thông tin vào các biểu mẫu trực tuyến, bạn đang bớt đi một mảnh ghép quan trọng giúp kẻ gian trục lợi.
Vietnamese 
English