Nhiều đứa trẻ hôm nay lớn lên cùng chiếc điện thoại. Mạng xã hội là nơi con học hỏi, vui chơi, kết bạn, nhưng đồng thời cũng tiềm ẩn không ít rủi ro mà con chưa đủ kinh nghiệm để tự mình xoay xở. Trong bài viết này, Chống Lừa Đảo điểm lại những nguy cơ có thật và gợi ý cách cha mẹ đồng hành cùng con sao cho an toàn và hiệu quả.
1. Con đang sống một phần đời trên mạng
Với nhiều đứa trẻ hiện nay, không gian mạng gần như là “thế giới thứ hai”. Theo số liệu từ Cục An ninh mạng và Phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an) được dẫn trên VOV2 (tháng 5/2026), có hơn 77% trẻ em và thanh thiếu niên Việt Nam truy cập internet mỗi ngày. Con số này cũng tương đồng với báo cáo Disrupting Harm tại Việt Nam, ghi nhận 89% trẻ từ 12 đến 17 tuổi từng dùng internet trong 3 tháng gần nhất và có đến 87% trong số đó lên mạng hằng ngày.
Thời gian trẻ dán mắt vào màn hình cũng lớn hơn nhiều người lầm tưởng. Theo Báo cáo điều tra thanh thiếu niên năm 2025 của Viện Nghiên cứu Thanh niên (Trung ương Đoàn), gần 17% người trẻ dùng internet và mạng xã hội từ 8 tiếng mỗi ngày trở lên. Ở phạm vi quốc tế, Viện Hàn lâm Tâm thần Trẻ em và Vị thành niên Hoa Kỳ (AACAP, cập nhật tháng 6/2025) cho biết nhóm trẻ từ 8 đến 18 tuổi dành trung bình tới 7 tiếng rưỡi mỗi ngày cho màn hình.
Lý do khiến trẻ khó lòng rời mắt là bởi các nền tảng được thiết kế tinh vi nhằm giữ chân người dùng. Dữ liệu từ DataReportal (dẫn qua Rentracks Vietnam, tháng 8/2025) chỉ ra rằng một người dùng tích cực dành trung bình tới 34 tiếng mỗi tháng chỉ tính riêng cho ứng dụng TikTok. Đáng chú ý, ranh giới độ tuổi đang bị phá vỡ: khảo sát của tổ chức Thorn (2025) trong báo cáo Youth Perspectives on Online Safety cho thấy gần một nửa số trẻ được hỏi đã tham gia một nền tảng mạng xã hội trước cả tuổi tối thiểu mà nền tảng đó quy định.
2. Những rủi ro tiềm ẩn vô cùng nguy hiểm
Những hiểm họa lớn nhất thường đến từ những con người và nội dung ẩn sau màn hình chứ không nằm ở bản thân thiết bị.
Nhóm nguy cơ đầu tiên là tình trạng dụ dỗ trên mạng (grooming). Đây là quá trình kẻ xấu dùng lời khen ngợi và sự quan tâm giả tạo để tạo lòng tin, kéo cuộc trò chuyện vào không gian riêng tư và tìm cách tách trẻ khỏi gia đình. Theo Trung tâm Quốc gia về Trẻ em Mất tích và Bị bóc lột Hoa Kỳ (NCMEC), số báo cáo dụ dỗ trẻ trực tuyến đã tăng vọt lên tới 1,4 triệu vụ trong cả năm 2025 (tăng 156% so với năm trước). Trong khi đó, tại Việt Nam, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao thuộc Bộ Công an (dẫn qua VOV2, tháng 5/2026) cũng ghi nhận lực lượng chức năng đã xử lý hàng chục vụ lừa đảo, dụ dỗ, thao túng tâm lý và bắt cóc trực tuyến chỉ trong nửa đầu năm 2025.
Nhóm nguy cơ thứ hai là tống tiền bằng ảnh và clip nhạy cảm (sextortion), nơi kẻ xấu đóng giả bạn bè hoặc người yêu ảo để dụ trẻ tự gửi ảnh riêng tư rồi dùng chính hình ảnh đó đe dọa. Theo khảo sát của tổ chức Thorn (tháng 6/2025), cứ 5 thanh thiếu niên từ 13 đến 20 tuổi thì có 1 em từng rơi vào tình huống này, với cứ 8 nạn nhân lại có 1 em bị đe dọa bằng ảnh deepfake do AI ghép mặt. Đồng thời, báo cáo của Our Rescue (tháng 3/2026) cũng chỉ ra các vụ bóc lột có yếu tố AI tăng vọt từ 6.835 lên 440.419 vụ chỉ trong một năm (cha mẹ cần hiểu phần lớn nạn nhân bị thao túng để tự gửi ảnh chứ đó không phải lỗi của trẻ).
Nhóm nguy cơ thứ ba là nội dung độc hại và thử thách nguy hiểm, khi trẻ rất dễ lướt trúng video bạo lực, khiêu dâm, cổ xúy tự làm hại bản thân hoặc các “thử thách” xúi giục làm điều nguy hiểm để câu tương tác.
Cuối cùng, nhóm nguy cơ thứ tư bao gồm bắt nạt trực tuyến, xâm phạm quyền riêng tư và các trò lừa đảo nhắm vào ví tiền gia đình, vốn được liệt kê trong tài liệu an toàn trẻ em của Meta (2025 Child Safety and Harm Reduction Report). Tại Việt Nam, thống kê của Bộ Công an cho biết trong giai đoạn 2021-2025, cả nước đã xử lý hơn 10.000 vụ xâm hại trẻ em, trong đó gần 20% có liên quan trực tiếp đến không gian mạng.
3. Đồng hành cùng con thế nào cho an toàn?
Về mặt pháp lý, Việt Nam đã ban hành Nghị định 147/2024 (có hiệu lực từ ngày 25/12/2024), quy định trẻ dưới 16 tuổi đăng ký mạng xã hội phải thông qua thông tin xác thực của cha mẹ hoặc người giám hộ, đồng thời cha mẹ có trách nhiệm theo dõi thời gian và nội dung con sử dụng Xu hướng siết chặt quản lý này cũng diễn ra trên toàn cầu, điển hình như Australia đã áp dụng luật cấm trẻ dưới 16 tuổi lập tài khoản mạng xã hội từ tháng 12/2025.
Tuy nhiên, các bộ luật hay công cụ kỹ thuật chỉ đóng vai trò là lớp phòng thủ bên ngoài. Nền tảng bảo vệ vững chắc nhất cho con vẫn chính là mối quan hệ tin cậy với gia đình: khảo sát của Family Center for Online Safety (dẫn trên The Washington Informer, tháng 8/2025) cho thấy gần 9 trên 10 trẻ cảm thấy thoải mái khi được tâm sự với cha mẹ lúc gặp chuyện bất an trên mạng.
– Trò chuyện cởi mở và không phán xét: Cha mẹ hãy chủ động hỏi han con mỗi ngày về những điều vui lạ trên mạng với thái độ bình tĩnh, tự nhiên. Khi con lỡ gặp rắc rối, sự điềm đạm của cha mẹ quyết định việc con có dám mở lời hay không
– Cùng con lập thỏa thuận gia đình: Hãy thống nhất rõ ràng với con về thời gian và không gian dùng thiết bị. Ưu tiên cho con dùng máy ở khu vực sinh hoạt chung như phòng khách và thu hồi điện thoại để sạc ở phòng bếp qua đêm nhằm bảo vệ giấc ngủ cho con
– Sử dụng công nghệ hỗ trợ đi kèm hướng dẫn: Cha mẹ có thể bật các tính năng kiểm soát của phụ huynh (parental controls) để chặn nội dung người lớn hoặc giới hạn thời gian. Đồng thời, cần hướng dẫn con kỹ năng tự chặn tài khoản lạ, báo cáo nội dung xấu và tuyệt đối không chia sẻ thông tin cá nhân
– Biết cách xử lý khủng hoảng khi con là nạn nhân: Nếu con không may rơi vào bẫy tống tiền hoặc bị đe dọa bằng ảnh/clip nhạy cảm, điều tối kỵ là la mắng hay trách phạt con. Cha mẹ tuyệt đối không chuyển tiền theo yêu cầu của kẻ gian, hãy lưu lại toàn bộ bằng chứng và nhanh chóng trình báo cơ quan chức năng, đồng thời khẳng định cho con hiểu rằng con là nạn nhân và hoàn toàn vô tội
Vietnamese 
English